zamknij
_O MNIE

SHIBORI

Czym jest shibori?

Termin shibori nie ma swojego odpowiednika ani w języku polskim ani w angielskim. Mimo obszernej literatury przedmiotu zaskakuje brak jednoznacznej definicji tego pojęcia. Okazuje się, że japońskie słowo shibori pochodzi od czasownika "shiboru"– co znaczy: ściskać, wykręcać (np. pranie). Tie-dye jest popularną nazwą dla shibori, która przyjęła się w cywilizacji zachodniej. Jednak termin ten nie opisuje w pełni wielkiej grupy technik dotyczących tego zakresu. Współczesna japońska artystka Wada Yoshiko definiuje shibori jako: Pomysłową, japońską sztukę farbowania ochronnego i taki jest tytuł jej pierwszej książki, który w orginale brzmi: The Inventive Art of Japanese Shaped Resist Dyeing.
W najnowszej publikacji "Memory On Cloth - Shibori Now" Wada definiuje shibori jako proces, pozostawiający trwały zapis na tkaninie w postaci wzoru lub trójwymiarowej faktury uzyskanej przez farbowanie. Tkanina niejako "rejestruje" kształt na skutek miejscowego izolowania włókna od barwnika przez szycie, ściskanie itp. Shibori jest często używana w połączeniu z indygo, z powodu indywidualnych własności tej farby. Może być łączona z innymi procesami obróbki włókna np. zatapianiem tkaniny poliestrowej na gorąco w celu utworzenia trwałej struktury (współczesne technologie).
Wada wyodrębnia różne rodzaje shibori: shibori Miura – gdy nitka jest ciasno zawinięta dookoła tkaniny; shibori Itajime - gdy tkanina najpierw jest złożona a kształty są ściśnięte przed farbowaniem, shibori Kumo tzw. sieć pająka oraz shibori Arashi "burza" – która to odmiana interesuje mnie najbardziej.

Według Marty Michałowskiej, autorki Leksykonu włókiennictwa shibori (jap.) to grupa kilku rodzajów barwnego zdobienia tkanin, technikami rezerwowania wybarwień, do której w Japonii zalicza się barwienie przez składanie, fastrygowanie sznurowe i stożkowe. Istnieje możliwość rezerwowania wybarwień z rezerważem lub bez rezerważu. Warto wspomnieć, że rezerważ (reservo - zachowuję) – to materiał izolujący, giętki lub sztywny, nakładany w formie masy przed kąpielą farbiarską na fragmenty tkaniny, w celu zabezpieczenia miejsc wzoru przed wnikaniem barwnika.

Rezerważ giętki tj. nić, taśma jest owijany i zawiązywany miejscowo na zrolowanej tkaninie lub jej stożkowo podniesionych partiach. Zupełnie odmiennie zachowuje się rezerważ sztywny np. szablony z drewna czy metalu wycinane w formie wzoru, który może być naszywany lub przyczepiany specjalnymi klamrami. Czasami funkcję rezerważu pełni po prostu nitka tzw. Tritik. Technika ta polega na przeszywaniu i ściąganiu tkaniny, co powoduje jej zmarszczenie. Po wyjęciu z barwienia i usunięciu nitek uzyskujemy tzw. wzory cekinowe. Kolejną metodą jest tzw. mal. plangi (tęcza), czyli obwiązywanie w stożki fragmentów tkaniny, a następnie zanurzenie jej w kąpieli farbiarskiej. Pozbycie się rezerważu uwidacznia wzór w pierwotnym kolorze tkaniny. Na zabarwionych płaszczyznach o charakterystycznych zamazanych konturach uformowanych są nieregularne okręgi.

Możemy zaobserwować wiele odmian japońskiej sztuki barwienia tkanin. Prześledziłam kilka rodzajów shibori, możliwie wiernie odtwarzając dawne praktyki. W rezultacie moich doświadczeń odwołuję się do shibori Arashi. Charakter uzyskiwanej przeze mnie faktury i linearny obraz wydają się być najbardziej przystające do moich celów plastycznych. Osiągane efekty dają możliwość specyficznego organizowania obiektów i określają ich nastrój. W zasadzie shibori Arashi staje się dla mnie działaniem abstrakcyjnym, graficznym, pozbawionym zdobniczości, w przeciwieństwie do innych technik z tej grupy, które narzucają swój charakter bliższy dekoracyjności.